Islamabad talks are likely to start soon. Will it have a negative impact on the Pakistani economy?

Islamabad talks are likely to start soon. Will it have a negative impact on the Pakistani economy?اسلام آباد مذاکرات شروع ہونے کے امکانات اور پاکستانی معیشت پر منفی اثرات ؟.مذاکرات اسلام آباد احتمالاً به زودی آغاز می‌شود و تأثیر منفی بر اقتصاد پاکستان دارد؟
. (اصغر علی مبارک)…
دور دوم مذاکرات بین ایالات متحده و ایران در اسلام آباد احتمالاً به زودی آغاز خواهد شد، اما وضعیت هنوز نامشخص است. در حالی که پاکستان به عنوان یک قطب دیپلماتیک مهم برای صلح جهانی ظهور کرده است، تنش‌های طولانی مدت و اقدامات امنیتی چالش‌هایی را برای اقتصاد این کشور ایجاد می‌کند. تنش‌های مداوم در منطقه و تمهیدات امنیتی شدید در اسلام آباد تأثیرات منفی زیر را بر اقتصاد پاکستان دارد:

اختلال در فعالیت‌های تجاری: مغازه‌ها، دفاتر و حمل و نقل عمومی به دلیل قرنطینه شدید در اسلام آباد به دلیل مذاکرات تعطیل هستند که به شدت بر کارگران روزمزد و مشاغل محلی تأثیر می‌گذارد.

بحران انرژی و تورم: به دلیل درگیری در خاورمیانه، قیمت نفت در بازار جهانی از ۱۰۰ دلار عبور کرده است که باعث افزایش هزینه‌های واردات پاکستان شده است. افزایش ۱۰ درصدی قیمت نفت می‌تواند فشار تورمی بیشتری بر اقتصاد وارد کند.

کاهش رشد تولید ناخالص داخلی: طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول، انتظار می‌رود نرخ رشد اقتصادی پاکستان (رشد تولید ناخالص داخلی) به دلیل این جنگ تا 0.6 درصد کاهش یابد، در حالی که انتظار می‌رود کسری حساب جاری نیز افزایش یابد. حدود 81 درصد از مشاغل اثرات منفی تنش‌های منطقه‌ای را گزارش کرده‌اند.

افزایش هزینه‌های صنعتی: افزایش قیمت سوخت و انرژی، هزینه تولید و لجستیک را افزایش داده است که این امر نیز قیمت کالاهای اساسی برای مردم عادی را افزایش داده است. با وجود کاهش مالیات بر فرآورده‌های نفتی، فشار اقتصادی همچنان ادامه دارد.

پاکستان می‌خواهد با موفقیت‌آمیز کردن این مذاکرات، نقش خود را در صلح جهانی ایفا کند، نه تنها اینکه تلاش می‌کند اقتصاد خود را از آسیب بیشتر محافظت کند.

چشمان جهان به ایالات متحده و ایران دوخته شده است و سوال این است که آیا مذاکرات به زودی از سر گرفته خواهد شد یا خیر؟

با وجود این، تلاش‌هایی از سوی پاکستان برای میانجیگری برای از سرگیری مذاکرات در حال انجام است. از سوی دیگر، اثرات منفی جنگ جاری در خاورمیانه بر اقتصاد پاکستان در حال آشکار شدن است. تورم شتاب گرفته است، تولید در برخی صنایع تحت تأثیر کاهش بار و کمبود مواد اولیه قرار گرفته است، در حالی که نشانه‌هایی از کاهش حواله‌ها نیز وجود دارد. امید است که تلاش‌های فوق‌العاده میانجیگرانه پاکستان به زودی موفقیت‌آمیز باشد و این اثرات منفی به زودی از بین بروند. این نتایج با برآوردهای اخیر صندوق بین‌المللی پول (IMF) متفاوت است، که طبق آن تأثیر کوتاه‌مدت جنگ بر پاکستان در سال‌های 2025-2026 محدود خواهد بود. هفت هفته از جنگ مداوم ایالات متحده و اسرائیل با ایران در خاورمیانه می‌گذرد، اما آتش‌بس پس از شروع مذاکرات در پاکستان حفظ شده است. این درگیری تأثیر عمده‌ای بر اقتصاد دارد، زیرا کشورهای خاورمیانه حدود 36 درصد از نفت خام، گاز و فرآورده‌های نفتی جهان را تأمین می‌کنند. اگر این کشورها رکود اقتصادی را تجربه کنند، نه تنها می‌تواند واردات از کشورهای دیگر را کاهش دهد، بلکه حواله‌ها را نیز کاهش دهد. این جنگ از بسیاری جهات بر تولید و صادرات فرآورده‌های نفتی از خاورمیانه تأثیر گذاشته است.* از یک سو، زیرساخت‌های مرتبط با تولید و پالایشگاه‌ها آسیب دیده‌اند، در حالی که از سوی دیگر، ممنوعیت کشتیرانی در تنگه هرمز توسط ایران و تحریم‌های اخیر ایالات متحده بر کشتی‌هایی که از بنادر ایران تردد و رفت و آمد می‌کنند، سیستم تأمین را محدود کرده است. این خطر وجود دارد که تولید صنعتی در پاکستان به دلیل اختلالات احتمالی در تأمین فرآورده‌های نفتی تحت تأثیر قرار گیرد. از دیگر تأثیرات می‌توان به کاهش حواله‌ها به دلیل رکود اقتصادی در کشورهای مختلف خاورمیانه اشاره کرد، در حالی که صادرات پاکستان به این کشورها نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. تأثیر کوتاه‌مدت جنگ بر پاکستان به این دلیل امکان‌پذیر شده است که اداره آمار پاکستان داده‌های به‌موقعی در مورد شاخص‌های قیمت، تولید صنعتی در مقیاس بزرگ (LSM) و واردات و صادرات کالا برای مارس 2026 منتشر کرده است. به همین ترتیب، بانک دولتی پاکستان نیز تخمین‌هایی از تراز پرداخت‌های پاکستان تا پایان مارس 2026 ارائه کرده است. علاوه بر این، امور مالی دولت، جمع‌آوری درآمدهای هیئت فدرال و سایر داده‌های مرتبط نیز برای مارس 2026 در دسترس قرار گرفته‌اند. اولین نشانه قابل توجه از تغییر کوتاه‌مدت را می‌توان در شاخص قیمت حساس مشاهده کرد که توسط PBS به صورت هفتگی رصد می‌شود. بر اساس این شاخص، نرخ تورم سالانه تا 16 آوریل به دو رقم 12.2 درصد افزایش یافته است. همانطور که در جدول 1 نشان داده شده است، این نرخ در شش هفته گذشته به شدت افزایش یافته است. شتاب تورم در هفت هفته گذشته بی‌سابقه بوده است و این همان دوره شروع جنگ است. سوال اصلی این است که دلایل این افزایش ناگهانی نرخ تورم چیست. روند افزایش قیمت سوخت در جدول 2 نشان داده شده است.توافق آتش‌بس و آغاز مذاکرات شامل آتش‌بس در لبنان نیز می‌شد. دقایقی پس از اعلام وزیر امور خارجه ایران مبنی بر باز شدن تنگه هرمز، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در پاسخ از ایران تشکر کرد. با این حال، اظهارات ترامپ بار دیگر روند وقایع را تغییر داد. او گفت که بستن بنادر ایران توسط آمریکا تا حل ۱۰۰٪ مسائل با ایران ادامه خواهد یافت. نیروی دریایی ایران اعلام کرد که تنگه هرمز را بار دیگر بسته است زیرا آمریکا بدون تصویب توافق، بنادر ایران را مسدود کرده است. روز بعد، رئیس جمهور ترامپ اعلام کرد که نیروی دریایی آمریکا یک نفتکش با پرچم ایران را که سعی در عبور از محاصره آمریکا از تنگه هرمز داشت، توقیف کرده است. به گفته ترامپ، به این نفتکش فرصت کافی برای توقف داده شد، اما این نفتکش هشدارها را نادیده گرفت و پس از آن، تفنگداران دریایی آمریکا بارها موتورخانه نفتکش را هدف قرار داده و آن را در آن محل متوقف کردند و بعداً سوار آن شده و آن را تصرف کردند. ایران گفته است که به این اقدام آمریکا پاسخ خواهد داد. در عین حال، ایران نیز می‌گوید تا زمانی که ایالات متحده به محاصره خود ادامه دهد، در دور دوم مذاکرات شرکت نخواهد کرد. از سوی دیگر، شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، به خاورمیانه سفر کرده بود، ابتدا به عربستان سعودی، سپس به قطر و در نهایت به آناتولی در ترکیه. در طول این سفرها، او با رهبران ارشد این سه کشور دیدار کرد. شهباز شریف از این سفرها دو هدف داشت. از یک سو، آنها می‌خواهند این کشورها هنگام دستیابی به توافق بین ایران و ایالات متحده در اسلام آباد نماینده داشته باشند. هرچه شرکای منطقه‌ای بیشتری در این فرآیند حضور داشته باشند، بهتر است، زیرا وقتی همه این شرکا مسئولیت آن را بر عهده بگیرند، اگر فردا مشکلی پیش بیاید، پاکستان تنها کشوری نخواهد بود که دچار مشکل می‌شود. سفر نخست وزیر پاکستان به این کشورها در این مناسبت همچنین نشان می‌دهد که یک اتحاد جدید در منطقه در حال ظهور است. پس از جنگ، ویژگی‌های اتحاد ایالات متحده در منطقه تغییر خواهد کرد و نقش پاکستان در آن افزایش خواهد یافت. پس از تمدید آتش‌بس با ایران توسط ایالات متحده، قیمت طلا در سراسر جهان افزایش و قیمت نفت کاهش یافت. بر اساس این گزارش، کاهش قیمت نفت نگرانی‌ها در مورد افزایش احتمالی تورم و نرخ بهره بالا را برای مدت طولانی کاهش داد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، چند ساعت قبل از پایان آتش‌بس اعلام کرد که ایالات متحده آتش‌بس با ایران را به طور نامحدود تمدید می‌کند تا فضایی برای مذاکرات صلح بیشتر ایجاد کند. لازم به ذکر است که اعلامیه ترامپ در مورد تمدید اخیر آتش‌بس که از دو هفته پیش آغاز شد، ظاهراً یکجانبه بود و بلافاصله مشخص نبود که آیا ایران یا متحد آمریکا، اسرائیل، نیز با تمدید موافقت خواهند کرد یا خیر. اعتماد به نفس کسب و کارها در مورد جهت کلی کشور به منفی ۳۲ درصد افزایش یافته است، در حالی که در سه ماهه قبل منفی ۸ درصد بود. طبق این نظرسنجی، احساسات کسب و کارها به وضوح وارد منطقه منفی شده است که نشان دهنده ناامیدی فزاینده در میان جامعه کسب و کار در مورد روند اقتصادی است. چالش‌های ساختاری فشار زیادی بر بخش خصوصی وارد می‌کنند. ۳۷ درصد از کسب و کارها تورم را بزرگترین مشکل نامیده‌اند، در حالی که ۲۵ درصد قیمت سوخت و بنزین را به عنوان چالش اصلی نامیده‌اند که نشان دهنده افزایش فشارهای هزینه‌ای است. کمبود انرژی نیز یک مشکل جدی است و ۵۷ درصد از مشاغل از قطعی برق شکایت کرده‌اند که ۱۵ درصد بیشتر از سه‌ماهه قبل است. افزایش هزینه‌ها بزرگترین ریسک عملیاتی برای مشاغل است. ۶۲ درصد از شرکت‌کنندگان تورم و هزینه‌های تولید را به عنوان مهمترین مسائل شناسایی کرده‌اند، اعتماد به حاکمیت اقتصادی نیز کاهش یافته است و ۴۶ درصد از شرکت‌کنندگان وخامت عملکرد دولت را شناسایی کرده‌اند در حالی که تنها ۳۳ درصد نظر به بهبود داده‌اند. این نظرسنجی همچنین تأثیر وضعیت منطقه‌ای، به ویژه تنش‌ها در خاورمیانه، بر محیط کسب‌وکار کشور را برجسته می‌کند. حدود ۸۱ درصد از مشاغل تأثیر منفی آن را گزارش کرده‌اند که دلیل اصلی آن افزایش قیمت انرژی و سوخت است. حدود ۵۸ درصد از شرکت‌ها افزایش هزینه‌های انرژی را گزارش کرده‌اند، در حالی که ۷۳ درصد افزایش هزینه‌های کلی را گزارش کرده‌اند. در مورد آینده، ۷۶ درصد از شرکت‌ها معتقدند که اگر عدم قطعیت در منطقه ادامه یابد، ممکن است وضعیت در سه ماه آینده بدتر شود. بر اساس این گزارش، محیط کسب‌وکار پاکستان در حال حاضر به دلیل فشارهای اقتصادی داخلی و تنش‌های منطقه‌ای و جغرافیایی با عدم قطعیت مواجه است. اگرچه برخی از بخش‌ها هنوز انعطاف‌پذیری خود را نشان می‌دهند، روند کلی نشان‌دهنده خطرات رکود اقتصادی در آینده نزدیک است. طبق گزارش گالوپ پاکستان، کاهش همزمان همه شاخص‌های اصلی، نشانه روشنی از افزایش ناامیدی در میان جامعه تجاری به دلیل فشارهای هزینه‌های خارجی است.نقش پاکستان در کاهش تنش‌ها بین ایران و آمریکا در این برهه زمانی بسیار مهم شده است. وضعیت مذاکرات احتمالی بین ایران و آمریکا در اسلام‌آباد هنوز نامشخص است. رسانه‌های عربی و غربی ادعا کرده‌اند که احتمالاً امروز یک هیئت ایرانی وارد اسلام‌آباد خواهد شد، با این حال، نه مقامات پاکستانی و نه ایران رسماً این ادعاها را تأیید نکرده‌اند. به گفته اصغر علی مبارک، تحلیلگر ارشد دیپلماتیک پاکستانی و رئیس انجمن خبرنگاران دیپلماتیک پاکستان (DCFP)، اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و گزارش‌های مربوط به جلسات احتمالی در اسلام‌آباد، احتمال آغاز قریب‌الوقوع این مذاکرات را افزایش داده است. پاکستان آماده میزبانی این مذاکرات است و اسلام‌آباد به عنوان محل برگزاری احتمالی در نظر گرفته می‌شود. رهبری پاکستان در تماس مداوم با تهران و واشنگتن است تا دو طرف را به یک دستور کار مشترک برساند. “دیپلماسی پل” پاکستان نقش کلیدی در آوردن طرفین به پای میز مذاکره در عین حفظ موضع بی‌طرفانه ایفا کرد. اگرچه ایران در ابتدا در مورد پیوستن به مذاکرات ابراز تردید کرد، اما ادامه میانجیگری و اقدامات دیپلماتیک پاکستان امید به توافق را زنده نگه داشته است. پاکستان در تلاش است تا قبل از شروع مذاکرات، آتش‌بس را بیشتر تثبیت کند تا محیطی مساعد برای مذاکرات ایجاد کند. اگرچه پاکستان به تلاش‌های خود ادامه می‌دهد، اما درخواست مقامات ایرانی برای پایان دادن به محاصره دریایی ایالات متحده و سیاست فشار واشنگتن همچنان چالش‌های بزرگی هستند.

“۳۶ تا ۷۲ ساعت آینده” رئیس جمهور ترامپ نشان می‌دهد که تلاش‌های پاکستان در دیپلماسی پشت صحنه به نتیجه منطقی نزدیک می‌شود.

به یاد داشته باشید که دور اول مذاکرات پس از جنگ ۲۰۲۶ بین ایران و ایالات متحده در پاکستان بدون توافق نهایی پایان یافت. ایران با استناد به “تهدیدات سایه” و محاصره دریایی ایالات متحده به عنوان توجیه، تمایلی به شرکت در دور دوم مذاکرات نشان نداده است. دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، آتش‌بس دو هفته‌ای با ایران را تمدید کرده و ادعا کرده است که مذاکرات می‌تواند ظرف ۳۶ تا ۷۲ ساعت در پاکستان از سر گرفته شود. ایران خواستار لغو محاصره دریایی ایالات متحده برای مذاکرات است، در حالی که ایالات متحده موضع سختی در مورد بستن تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای ایران دارد. پاکستان در تلاش است تا دور دوم مذاکرات را برای پایدار کردن آتش‌بس در منطقه تضمین کند، اما مشارکت رسمی هیئت ایرانی هنوز قطعی نیست. مذاکرات احتمالاً به زودی آغاز خواهد شد، اما تاریخ نهایی و موفقیت آن به دلیل اختلافات و تنش‌های عمیق بین دو طرف نامشخص است. در همین حال، رئیس جمهور ایران می‌گوید که محاصره، تهدیدها و نقض وعده‌های آمریکا موانع اصلی مذاکرات هستند. مسعود پیشمرگه، رئیس جمهور ایران، در بیانیه‌ای در X گفت که محاصره بنادر ایران توسط آمریکا، تهدیدها و آنچه او «نقض وعده‌ها» نامید، موانع اصلی «مذاکرات واقعی و جامع» با آمریکا هستند. وی افزود: «ایران از گفتگو و توافق استقبال کرده و هنوز هم استقبال می‌کند.» وی گفت: «جهان شاهد لفاظی‌های ریاکارانه بی‌پایان شما و تناقض بین ادعاها و اعمال است.» بیانیه او پس از آن منتشر شد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تمدید آتش‌بس را اعلام کرد، اما همچنین اشاره کرد که محاصره بنادر ایران توسط آمریکا ادامه خواهد یافت. از سوی دیگر، فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که نیروهایش تاکنون ۲۹ کشتی را از زمان آغاز محاصره در تنگه هرمز متوقف کرده‌اند و ادعا کرد که گزارش‌های رسانه‌ها مبنی بر فرار چندین کشتی تجاری از محاصره «درست نیست». در بیانیه مربوط به کشتی X آمده است که «دو نفتکش با پرچم ایران به نام‌های «هیرو ۲» و «هایدی» که در رسانه‌ها به عنوان بخشی از یک کاروان دریایی ذکر شده بودند، نتوانستند از محاصره عبور کنند، اما در بندر چابهار ایران متوقف و لنگر انداختند.» طبق این بیانیه، کشتی دیگری به نام «دورینا» تلاش کرد تا محاصره را «نقض» کند و سپس توسط یک ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده در اقیانوس هند توقیف شد. سنتکام می‌گوید که «نیروهای آمریکایی دسترسی جهانی دارند.» این بیانیه می‌افزاید که «نیروهای آمریکایی همچنین با فعالیت در خاورمیانه و فراتر از آن، محاصره را اجرا می‌کنند. در همین حال، ارتش ایالات متحده ادعا کرده است که یک نفتکش حامل نفت ایران را در اقیانوس هند متوقف و توقیف کرده است که ویدئویی از آن نیز منتشر شده است. به گفته وزارت دفاع ایالات متحده، کشتی مذکور به نام «مجستیک ایکس» در اقیانوس هند متوقف و بازرسی شد و پس از آن فرماندهی هند و اقیانوسیه ایالات متحده وارد عمل شد و آن را توقیف کرد. طبق این بیانیه، کشتی مذکور حامل نفت از ایران بود و تحت تحریم‌های ایالات متحده قرار داشت. از سوی دیگر، ایران ویدئویی از توقیف دو کشتی در تنگه هرمز منتشر کرد که پس از آن تنش‌ها در منطقه افزایش یافته است. به گفته نیروی دریایی ایران، این کشتی‌ها به دلیل به خطر انداختن امنیت تنگه هرمز توقیف شدند. مقامات گفتند که پس از توقیف هر دو کشتی، آنها به سواحل ایران منتقل شده‌اند.به یاد داشته باشید، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، ادعا کرده است که تنگه هرمز تحت کنترل کامل ایالات متحده است و هیچ کشتی نمی‌تواند بدون اجازه نیروی دریایی ایالات متحده وارد یا از این آبراه خارج شود. نیروی دریایی ایالات متحده همچنین به نیروی دریایی ایالات متحده دستور داده است که قایق‌های ایرانی را که در تنگه هرمز مین‌گذاری می‌کنند، هدف قرار دهد. رئیس جمهور ترامپ در اظهاراتی که در پلتفرم رسانه اجتماعی خود «Truth Social» منتشر کرد، گفته است که ایران در حال حاضر با مشکلات جدی در تعیین رهبری و وضعیت سیاسی داخلی روبرو است. او ادعا کرد که اختلافات مداومی بین تندروها و گروه‌های میانه‌رو در داخل ایران وجود دارد، به گفته وی، تندروها در جبهه جنگ متحمل خساراتی می‌شوند، در حالی که عناصر میانه‌رو تا حدودی پذیرفته می‌شوند. رئیس جمهور ترامپ همچنین ادعا کرد که ایالات متحده کنترل کامل تنگه هرمز را به دست آورده است و اکنون هیچ کشتی نمی‌تواند بدون اجازه نیروی دریایی ایالات متحده از این آبراه مهم عبور کند. به گفته وی، این مسیر تا زمانی که ایران به توافق نرسد، کاملاً بسته خواهد ماند. در پایان پیام، او گفت که این یک اقدام موقت با هدف کشاندن ایران به مذاکره و توافق است. در همین حال، کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، به نمایندگان رسانه‌ها در خارج از کاخ سفید گفت که «هیچ محدودیت زمانی قطعی برای آتش‌بس تعیین نشده است.» کارولین لویت در ابتدای سخنرانی خود به اعلام تمدید آتش‌بس توسط رئیس‌جمهور ترامپ در روز گذشته اشاره کرد و گفت که ایالات متحده منتظر یک پیشنهاد واحد از سوی رهبری ایران است. او گفت که در درون رهبری ایران «اختلاف» وجود دارد. به گفته او، حتی در طول آتش‌بس، فشار اقتصادی ایالات متحده علیه ایران ادامه دارد، از جمله محاصره دریایی ایالات متحده که صادرات نفت ایران را متوقف کرده است. لویت اخبار مربوط به تمدید سه تا پنج روزه آتش‌بس را «نادرست» خواند. سخنگوی مطبوعاتی گفت که «رئیس جمهور ترامپ ضرب‌الاجل تعیین نکرده است، او از محاصره دریایی «راضی» است و «درک می‌کند که ایران در حال حاضر در موقعیت بسیار ضعیفی قرار دارد». او گفت که «در حال حاضر تمام قدرت در دست رئیس‌جمهور ترامپ است.» از کارولین لویت پرسیده شد که آیا کاخ سفید می‌داند چه کسی تأیید نهایی هرگونه توافقی در ایران را خواهد داد؟ در پاسخ، او گفت که «کاخ سفید و جامعه اطلاعاتی ما مطمئناً اطلاعات بهتری در این مورد دارند.» با این حال، او تأکید کرد که «ما منتظر یک پاسخ و واکنش یکپارچه هستیم.» او گفت که «اظهارات مختلفی از سوی رهبری ایران منتشر می‌شود»، که او آنها را «چیزهای بی‌معنی در سطح عمومی» خواند. در حالی که دونالد ترامپ، جدا از پست اخیرش که در آن ادعا کرد هشت حکم اعدام در ایران متوقف شده است، واکنش کمی نشان داده است. تنها «خبر» دیگر در کاخ سفید، یک هشدار امنیتی بسیار کوتاه و هنوز نامشخص بود که باعث شد روزنامه‌نگاران از چمن خارج شوند. مشخص نیست چه چیزی باعث این امر شده است. خبرنگاران اینجا مشغول تماس با دفتر مطبوعاتی کاخ سفید با سؤالاتی در مورد گام‌های بعدی دولت در مورد ایران یا تماس با مقامات مختلف برای کسب هرگونه اطلاعاتی بودند. گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های ایالات متحده جزئیات کمی دارند، عمدتاً مبتنی بر منابع ناشناس و اغلب متناقض هستند. (اصغر علی مبارک )…اسلام آباد میں امریکہ اور ایران کے درمیان مذاکرات کا دوسرا دور جلد شروع ہونے کےامکانات موجود ہیں، تاہم صورتحال تاحال غیر یقینی ہے۔ جہاں ایک طرف پاکستان عالمی امن کے لیے ایک اہم سفارتی مرکز کے طور پر ابھرا ہے، وہیں طویل دورانیے کی کشیدگی اور سیکیورٹی اقدامات ملکی معیشت کے لیے چیلنجز پیدا کر رہے ہیں۔خطے میں جاری کشیدگی اور اسلام آباد میں سخت سیکیورٹی انتظامات کے باعث پاکستانی معیشت پر درج ذیل منفی اثرات مرتب ہو رہے ہیں:
کاروباری سرگرمیوں میں تعطل: اسلام آباد میں مذاکرات کے پیش نظر سخت لاک ڈاؤن کی وجہ سے دکانیں، دفاتر اور پبلک ٹرانسپورٹ بند ہے، جس سے یومیہ اجرت پر کام کرنے والے اور مقامی کاروبار شدید متاثر ہو رہے ہیں۔
توانائی کا بحران اور مہنگائی: مشرق وسطیٰ میں تنازع کی وجہ سے عالمی منڈی میں تیل کی قیمتیں 100 ڈالر سے تجاوز کر گئی ہیں، جس سے پاکستان کا درآمدی بل بڑھ گیا ہے۔ تیل کی قیمتوں میں 10 فیصد اضافہ معیشت پر مہنگائی کا مزید دباؤ ڈال سکتا ہے۔
جی ڈی پی گروتھ میں کمی: آئی ایم ایف کے مطابق اس جنگ کے باعث پاکستان کی معاشی ترقی کی شرح (GDP Growth) میں 0.6 فیصد تک کمی کا خدشہ ہے، جبکہ کرنٹ اکاؤنٹ خسارے میں بھی اضافہ متوقع ہے۔ تقریباً 81 فیصد کاروباری اداروں نے علاقائی کشیدگی کے منفی اثرات رپورٹ کیے ہیں۔
صنعتی لاگت میں اضافہ: ایندھن اور توانائی کی قیمتیں بڑھنے سے مینوفیکچرنگ اور لاجسٹکس کی لاگت میں اضافہ ہوا ہے، جس سے عام آدمی کے لیے اشیائے ضروریہ کی قیمتیں بھی بڑھ گئی ہیں۔ پیٹرولیم مصنوعات پر ٹیکسوں کی کمی کے باوجود معاشی دباؤ برقرار ہے۔
پاکستان ان مذاکرات کو کامیاب بنا کر نہ صرف عالمی امن میں اپنا کردار ادا کرنا چاہتا ہے بلکہ اپنی معیشت کو مزید نقصان سے بچانے کے لیے بھی کوشاں ہے۔
دنیا کی نظریں امریکہ ایران پر جمی ہوئی ہیں اورسوال یہ ہے کہ کیا مذاکرات جلد دوبارہ شروع ہوں گے یا نہیں، ؟
اس کے باوجود مذاکرات کی دوبارہ بحالی کے حوالے سے پاکستان کی ثالثی میں کوششیں جاری ہیں۔ دوسری طرف مشرقِ وسطیٰ میں جاری جنگ کے پاکستان کی معیشت پر منفی اثرات نمایاں ہو رہے ہیں۔ مہنگائی میں تیزی آئی ہے، کچھ صنعتوں کی پیداوار لوڈشیڈنگ اور خام مال کی کمی کے باعث متاثر ہوئی ہے، جبکہ ترسیلاتِ زر میں بھی کمی کے آثار سامنے آ رہے ہیں۔امید ہے کہ پاکستان کی جانب سے ثالثی کی غیر معمولی کوششیں جلد کامیاب ہوں گی اور ان منفی اثرات کا خاتمہ جلد ممکن ہو سکے گا۔ یہ نتائج انٹرنیشنل مانیٹری فنڈ ( آئی ایم ایف ) کے حالیہ تخمینوں سے مختلف ہیں، جس کے مطابق 2025-26 میں جنگ کے پاکستان پر قلیل مدتی اثرات محدود رہیں گے، مشرقِ وسطیٰ میں امریکا اور اسرائیل کی ایران کے ساتھ جاری جنگ کو سات ہفتے ہو چکے ہیں، تاہم پاکستان میں مذاکرات کے آغاز کے بعد جنگ بندی برقرار ہے۔ اس تنازع کے معیشت پر بڑے اثرات مرتب ہو رہے ہیں, یہ کہ مشرقِ وسطیٰ کے ممالک عالمی سطح پر خام تیل، گیس اور پیٹرولیم مصنوعات کی پیداوار کا تقریباً 36 فیصد فراہم کرتے ہیں ، اگر ان ممالک میں کساد بازاری جنم لیتی ہے تو اس کے نتیجے میں نہ صرف دیگر ممالک سے درآمدات کم ہو سکتی ہیں بلکہ ترسیلاتِ زر میں بھی کمی کا خدشہ پیدا ہو جاتا ہے جنگ کے باعث مشرقِ وسطیٰ سے پیٹرولیم مصنوعات کی پیداوار اور برآمدات پہلے ہی متعدد حوالوں سے متاثر ہو چکی ہیں۔ ایک طرف پیداوار سے جڑے انفرااسٹرکچر اور ریفائنریوں کو نقصان پہنچا ہے، جبکہ دوسری جانب ایران کی جانب سے آبنائے ہرمز میں جہازوں کی آمدورفت پر پابندی اور حالیہ دنوں میں امریکہ کی طرف سے ایرانی بندرگاہوں سے آنے جانے والے جہازوں پر عائد قدغنوں نے ترسیلی نظام کو محدود کر کے رکھ دیا ہے۔ پیٹرولیم مصنوعات کی رسد میں ممکنہ رکاوٹوں کے باعث پاکستان میں صنعتی پیداوار متاثر ہونے کا خدشہ ہے۔ دیگر اثرات میں مشرقِ وسطیٰ کے مختلف ممالک میں کساد بازاری کے نتیجے میں ترسیلاتِ زر میں کمی شامل ہے، جبکہ ان ممالک کو پاکستان کی برآمدات بھی متاثر ہو سکتی ہیں۔ جنگ کے پاکستان پر قلیل مدتی اثرات کا اندازہ لگانا اس لیے ممکن ہوا ہے کہ پاکستان بیورو آف اسٹیٹسٹکس نے مارچ 2026 کے لیے قیمتوں کے اشاریے، بڑے پیمانے کی صنعتی پیداوار ( ایل ایس ایم) اور اشیا کی درآمدات و برآمدات کے اعداد و شمار بروقت جاری کیے ہیں۔ اسی طرح اسٹیٹ بینک آف پاکستان نے بھی مارچ 2026 کے اختتام تک پاکستان کے بیلنس آف پیمنٹس کے تخمینے فراہم کیے ہیں۔ مزید برآں، سرکاری مالیات، فیڈرل بورڈ آف ریونیو کی محصولات اور دیگر متعلقہ اعداد و شمار بھی مارچ 2026 کے لیے دستیاب ہو چکے ہیں۔ قلیل مدتی تبدیلی کا پہلا نمایاں اشارہ حساس قیمتوں کے اشاریے میں دیکھا جا سکتا ہے، جسے پی بی ایس ہفتہ وار بنیاد پر مانیٹر کرتا ہے۔ اس اشاریے کے مطابق 16 اپریل تک سالانہ بنیاد پر مہنگائی کی شرح بڑھ کر دو ہندسوں میں 12.2 فیصد تک پہنچ گئی ہے۔ گزشتہ چھ ہفتوں کے دوران اس میں تیزی سے اضافہ ہوا ہے، جیسا کہ جدول 1 میں ظاہر کیا گیا ہے۔ گزشتہ سات ہفتوں کے دوران مہنگائی کی رفتار میں تیزی غیر معمولی رہی ہے، اور یہ وہی عرصہ ہے جو جنگ کے آغاز کے بعد کا بنتا ہے۔ بنیادی سوال یہ ہے کہ مہنگائی کی شرح میں اس اچانک اضافے کی وجوہات کیا ہیں۔ ایندھن کی قیمتوں میں اضافے کی رفتار کو جدول 2 میں ظاہر کیا گیا ہے۔ تخمینہ ہے کہ مجموعی مہنگائی میں اضافے کا تقریباً 32 فیصد حصہ ایندھن کی اشیا کے باعث ہے۔ مزید یہ کہ ٹرانسپورٹ اور پیداواری لاگت میں اضافے نے بھی مہنگائی میں ہمہ گیر اضافے کو ہوا دی ہے۔ حساس قیمتوں کا اشاریہ اپنے نام کے مطابق قلیل مدتی بنیادوں پر مہنگائی میں ہونے والی تبدیلیوں کو بہتر انداز میں ظاہر کرتا ہے، جبکہ کنزیومر پرائس انڈیکس میں مہنگائی کی رفتار نسبتاً معتدل رہی، جو فروری 2026 میں 7 فیصد سے بڑھ کر مارچ میں 7.3 فیصد تک پہنچی۔ اس کی ایک بڑی وجہ خوراک کی قیمتوں میں کم اضافہ رہا۔ مشرقِ وسطیٰ سےپیٹرولیم مصنوعات کی درآمدات میں رکاوٹ کے باعث بجلی کی پیداوار متاثر ہوئی ہے، جس کے نتیجے میں ملک میں نمایاں لوڈشیڈنگ دیکھنے میں آ رہی ہے۔ بجلی کی پیداوار میں تھرمل پاور کا حصہ 61 فیصد سے زائد ہے۔ لوڈشیڈنگ کی ایک بڑی وجہ پاور جنریشن کے لیے گیس کی دستیابی میں شدید کمی ہے، جبکہ بظاہر ہائیڈل پیداوار میں بھی کمی آئی ہے۔ لوڈشیڈنگ کی واپسی معیشت کے لیے نیک شگون نہیں۔ ملک میں تقریباً 35 فیصد بجلی صنعت اور تجارت کے شعبے استعمال کرتے ہیں، جس کے باعث 2025-26 کی چوتھی سہ ماہی میں جی ڈی پی کی شرح نمو متاثر ہونے کا خدشہ ہے، اور یہ اثرات آگے بھی برقرار رہ سکتے ہیں۔ مارچ کے تجارتی اور بیلنس آف پیمنٹس کے اعداد و شمار بھی اہم رجحانات کی نشاندہی کرتے ہیں۔ مائع قدرتی گیس ( ایل این جی ) اور مائع پٹرولیم گیس ( ایل پی جی ) کی درآمدات میں مارچ کے دوران 48.2 فیصد کی نمایاں کمی ریکارڈ کی گئی، جبکہ کھاد کی درآمدات بھی 33 فیصد تک گر گئیں۔ پاکستان بیورو آف اسٹیٹسٹکس کی جانب سے مارچ 2026 کے لیے کوانٹم انڈیکس آف مینوفیکچرنگ کے اعداد و شمار تاحال جاری نہیں کیے گئے، تاہم امکان ہے کہ گیس کی قلت کے باعث خاص طور پر کھاد کی پیداوار میں نمایاں کمی آئی ہو۔ مارچ 2026 کے بیلنس آف پیمنٹس سے ظاہر ہوتا ہے کہ اس ماہ ترسیلاتِ زر میں کمی آئی۔ یہ مارچ 2025 کے مقابلے میں تقریباً 6 فیصد کم رہیں، جبکہ متحدہ عرب امارات کی ایک ریاست دبئی سے ترسیلات میں 11 فیصد تک زیادہ کمی دیکھی گئی۔ اس سے قبل جولائی 2025 سے فروری 2026 تک ترسیلاتِ زر میں 10 فیصد سے زائد اضافہ ہو رہا تھا۔ واضح ہے کہ جنگ کے باعث مشرقِ وسطیٰ کی معاشی صورتحال اب ترسیلاتِ زر پر اثرانداز ہو رہی ہے، جو پاکستان کو آنے والی مجموعی ترسیلات کا 55 فیصد حصہ ہیں۔ پاکستان میں معاشی سست روی کا ایک اور اشارہ مارچ میں ایف بی آر محصولات کی شرح نمو میں نمایاں کمی ہے، جو گھٹ کر صرف 6 فیصد رہ گئی، جبکہ اس سے قبل دو ہندسوں میں اضافہ دیکھنے میں آ رہا تھا۔ دریں اثنا، گیلپ پاکستان کے تازہ ترین سروے کے مطابق پاکستان کے نجی شعبے میں کاروباری اعتماد میں نمایاں کمی ریکارڈ کی گئی ہے، جس کی بنیادی وجوہات توانائی کی بڑھتی ہوئی قیمتیں اور علاقائی جغرافیائی و سیاسی کشیدگی بتائی جاتی ہیں۔ گیلپ پاکستان کے17ویں سہ ماہی بزنس کنفیڈنس سروے اپریل 2026 میں کیا گیا جو ملک بھر کے 510 کاروباری اداروں کی آراء پر مبنی ہے، موجودہ کاروباری صورتحال، مستقبل کے امکانات اور ملکی معاشی سمت سے متعلق تمام اہم اشاریے منفی ہیں۔ صرف 41 فیصد کاروباری اداروں نے اپنے موجودہ آپریشنز کو اچھا یا بہت اچھا قرار دیا، جو گزشتہ سہ ماہی کے مقابلے میں 13فیصد کم ہے جبکہ مجموعی مثبت رحجان میں 27 فیصد کمی ریکارڈ کی گئی ہے جو گزشتہ سہ ماہی کے مثبت رجحان کے مقابلے میں مایوسی کی عکاسی ہے۔ کاروباری ادارے مستقبل کے بارے میں زیادہ مایوسی کا شکار ہیں اور 57 فیصد کاروباری اداروں نے مستقبل کے بارے میں منفی خدشات کا اظہار کیا ہے جبکہ صرف 43 فیصد نے مستقبل میں حالات کے بہتر ہونے کی امید ظاہر کی ہے۔ مستقبل کے خالص کاروباری اعتماد کا سکور گزشتہ سہ ماہی کے مقابلے میں 25 فیصد کم ہوگیا ہے جو بڑھتی ہوئی غیریقینی صورتحال اور کاروباری سرگرمیوں میں سست روی کی نشاندہی ہے۔ ملک کی مجموعی سمت کے بارے میں کاروباری اداروں کا اعتماد گزشتہ سہ ماہی کے منفی 8 فیصد کے مقابلہ میں بڑھ کر منفی 32 ہوگیا ہے۔ سروے کے مطابق کاروباری جذبات واضح طورپر منفی زون میں داخل ہوچکے ہیں جو معاشی رجحان کے حوالے سے کاروباری طبقے میں بڑھتی ہوئی مایوسی کی عکاسی ہیں، سٹرکچرل چیلنجز نجی شعبے پربدستور دباؤ ڈال رہے ہیں، 37 فیصد کاروباری اداروں نے مہنگائی کو سب سے بڑا مسئلہ قراردیا ہے جبکہ 25 فیصد نے ایندھن اور پٹرول کی قیمتوں کو اہم چیلنج بتایا جو بڑھتی ہوئی لاگت کے دباؤ کا اظہار ہے, توانائی کی عدم دستیابی بھی ایک سنگین مسئلہ ہے اور 57 فیصد کاروباری اداروں نے لوڈشیڈنگ کی شکایت کی، جو گزشتہ سہ ماہی کے مقابلے میں 15 فیصد زیادہ ہے، بڑھتی ہوئی لاگت کاروباری اداروں کے لیے سب سے بڑا آپریشنل خطرہ ہے۔ 62 فیصد شرکاء نے مہنگائی اور پیداواری لاگت کو اہم ترین مسئلہ قرار دیا ہے، معاشی نظم و نسق پر اعتماد میں بھی کمی آئی ہے اور 46 فیصد شرکاء نے حکومتی کارکردگی میں خرابی کی نشاندہی کی جبکہ صرف 33 فیصد نے بہتری کی رائے دی، سروے میں علاقائی صورتحال، خصوصاً مشرق وسطیٰ میں کشیدگی کے اثرات کو بھی ملک کے کاروباری ماحول پر نمایاں طور پر اجاگر کیا گیا ہے۔ تقریباً 81 فیصد کاروباری اداروں نے اس کے منفی اثرات رپورٹ کیے، جن کی بنیادی وجہ توانائی اور ایندھن کی قیمتوں میں اضافہ ہے، تقریباً 58 فیصد اداروں نے توانائی کے اخراجات میں جبکہ 73 فیصد نے مجموعی لاگت میں اضافہ کی اطلاع دی ہے۔ مستقبل کے حوالے سے 76 فیصد کاروباری اداروں کا خیال ہے کہ اگرخطے میں غیر یقینی صورتحال برقرار رہی تو آئندہ تین ماہ میں حالات مزید خراب ہوسکتے ہیں، رپورٹ کے مطابق پاکستان کے کاروباری ماحول کو اس وقت داخلی معاشی دباؤ اور علاقائی و جغرافیائی کشیدگی کے باعث غیر یقینی صورتحال کا سامنا ہے۔ اگرچہ بعض شعبے اب بھی ریزیلینس کا مظاہرہ کررہے ہیں تاہم مجموعی رجحان مستقبل قریب میں معیشت کے جمود کے خطرات کی نشاندہی کرتا ہے۔ گیلپ پاکستان کے مطابق تمام بڑے اشاریوں میں بیک وقت کمی اس بات کی واضح علامت ہے کہ بیرونی لاگت کے دباؤ کے باعث کاروباری طبقے میں مایوسی بڑھ رہی ہے۔
ایران اور امریکہ کے درمیان کشیدگی کم کرنے کے لیے پاکستان کا کردار اس وقت انتہائی کلیدی ہو چکا ہے۔ اسلام آباد میں ایران اور امریکا کے درمیان ممکنہ مذاکرات کے حوالے سے صورتحال تاحال غیر یقینی ہے۔ عرب اور مغربی میڈیا نے دعویٰ کیا ہے کہ ایرانی وفد کا آج اسلام آباد پہنچنے کا امکان ہے، تاہم نہ تو پاکستانی حکام اور نہ ہی ایران کی جانب سے ان دعوؤں کی باضابطہ تصدیق کی گئی ہے۔صدر ڈونلڈ ٹرمپ کے حالیہ بیانات اور اسلام آباد میں ممکنہ ملاقاتوں کی خبروں نے ان مذاکرات کی جلد شروعات کے امکانات روشن کر دیے ہیں, سینئر پاکستانی سفارتی تجزیہ کار , صدر ڈپلومیٹک کارسپانڈنٹس فورم آف پاکستان (DCFP) اصغر علی مبارک کے مطابق پاکستان ان مذاکرات کی میزبانی کے لیے تیار ہے اور اسلام آباد کو ممکنہ مقام کے طور پر دیکھا جا رہا ہے۔ پاکستانی قیادت مسلسل تہران اور واشنگٹن کے ساتھ رابطے میں ہے تاکہ دونوں فریقین کو ایک مشترکہ ایجنڈے پر لایا جا سکے۔پاکستان کی “برج ڈپلومیسی” نے غیر جانبدارانہ حیثیت برقرار رکھتے ہوئے فریقین کو مذاکرات کی میز پر لانے میں کلیدی کردار ادا کیا اگرچہ ایران نے ابتدائی طور پر مذاکرات میں شامل ہونے کے حوالے سے تحفظات کا اظہار کیا ، لیکن پاکستان کی مسلسل ثالثی , سفارتی مشقوں نے معاہدے کی امید کو برقرار رکھا ہوا ہے,پاکستان کی کوشش ہے کہ مذاکرات کے آغاز سے قبل جنگ بندی کو مزید مستحکم کیا جائے تاکہ بات چیت کے لیے سازگار ماحول فراہم ہو سکے۔اگرچہ پاکستان اپنی کوششیں جاری رکھے ہوئے ہے، تاہم ایرانی حکام کی جانب سے امریکی بحری ناکہ بندی ختم کرنے کا مطالبہ اور واشنگٹن کی جانب سے دباؤ کی پالیسی اب بھی بڑے چیلنجز ہیں۔
صدر ٹرمپ کی جانب سے “اگلے 36 سے 72 گھنٹوں” کا وقت دیا جانا ظاہر کرتا ہے کہ پس پردہ سفارت کاری میں پاکستان کی کوششیں کسی منطقی نتیجے کے قریب پہنچ رہی ہیں۔
یہ یاد رکھیں کہ ایران اور امریکہ کے درمیان 2026 کی جنگ کے بعد پاکستان میں ہونے والے مذاکرات کا پہلا دور بغیر کسی حتمی معاہدے کے ختم ہوا۔ ایران نے “دھمکیوں کے سائے” اور امریکی بحری ناکہ بندی کو جواز بنا کر مذاکرات کے دوسرے دور میں شرکت سے ہچکچاہٹ دکھائی ہے, امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے ایران کے ساتھ دو ہفتے کی جنگ بندی میں توسیع کی ہے اور دعویٰ کیا کہ مذاکرات 36 سے 72 گھنٹوں کے دوران پاکستان میں دوبارہ شروع ہو سکتے ہیں۔ ایران کا مطالبہ ہے کہ مذاکرات کے لیے امریکی بحری ناکہ بندی ختم کی جائے، جبکہ امریکہ آبنائے ہرمز کی بندش اور ایران کے ایٹمی پروگرام پر سخت موقف رکھتا ہے پاکستان مذاکرات کے دوسرے دور کو یقینی بنانے کے لیے کوشاں ہے تاکہ خطے میں جنگ بندی کو پائیدار بنایا جا سکے، لیکن ایرانی وفد کی باضابطہ شرکت ابھی تک یقینی نہیں ہے, یہ کہ مذاکرات جلد شروع ہونے کے امکانات موجود ہیں، لیکن دونوں فریقین کے درمیان گہرے اختلافات اور تناؤ کے باعث حتمی تاریخ اور کامیابی غیر یقینی ہے۔ اس دوران ایران کے صدر کا کہنا ہے کہ امریکی ناکہ بندی، دھمکیاں اور وعدوں کی خلاف ورزی مذاکرات میں بڑی رکاوٹ ہیں۔ ایرانی صدر مسعود پزشکیان نے ایکس پر جاری بیان میں کہا کہ ایرانی بندرگاہوں پر امریکی ناکہ بندی، دھمکیاں اور ان کے بقول ’وعدوں کی خلاف ورزی‘ امریکہ کے ساتھ ’حقیقی اور جامع مذاکرات‘ کی راہ میں بنیادی رکاوٹیں ہیں۔ مزید کہا کہ ’ایران نے مکالمے اور معاہدے کا خیرمقدم کیا ہے اور اب بھی کرتا ہے۔ان کاکہنا تھا کہ ’دنیا آپ کی نہ ختم ہونے والی منافقانہ بیان بازی اور دعوؤں اور اقدامات کے درمیان تضاد کو دیکھ رہی ہے۔‘ان کا یہ بیان اس اعلان کے بعد سامنے آیا ہے جب امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے جنگ بندی میں توسیع کا اعلان کیا، تاہم ایرانی بندرگاہوں پر امریکی ناکہ بندی جاری رکھنے کا عندیہ بھی دیا۔ دوسری طر ف امریکی فوج کی سینٹرل کمانڈ نے کہا ہے کہ ’آبنائے ہرمز پر ناکہ بندی کے آغاز کے بعد سے اُن کی افواج اب تک 29 جہازوں کو روک چکی ہیں اور یہ دعویٰ کیا ہے کہ متعدد تجارتی بحری جہازوں کے ناکہ بندی سے بچ نکلنے کی میڈیا رپورٹس ’درست نہیں‘ ہیں۔ ایکس پر جاری بیان میں کہا گیا کہ ’دو ایرانی پرچم بردار ٹینکرز ’ہیرو ٹو‘ اور ’ہیڈی‘، جن کا میڈیا میں ذکر کیا گیا تھا کسی بحری قافلے کے حصے کے طور پر ناکہ بندی عبور نہیں کر سکے بلکہ انھیں روکنے کے بعد ایران کی بندرگاہ چاہ بہار میں لنگر انداز کر دیا گیا ہے۔‘ بیان کے مطابق ایک اور جہاز ’ڈورینا‘ نے ناکہ بندی کی ’خلاف ورزی‘ کی کوشش کی جس کے بعد اسے بحرِ ہند میں امریکی بحریہ کے ایک ڈسٹرائر نے اپنی تحویل میں لے لیا۔ سینٹکام کا کہنا ہے کہ ’امریکی فوج کی رسائی عالمی سطح تک ہے۔‘ مزید کہا گیا کہ ’امریکی افواج مشرقِ وسطیٰ اور اس سے باہر بھی کارروائی کرتے ہوئے ناکہ بندی کو نافذ کر رہی ہیں۔ دریں اثنا،امریکی فوج نے دعویٰ کیا ہے کہ اس نے بحرِ ہند میں ایرانی تیل سے منسلک ایک آئل ٹینکر کو روک کر قبضے میں لے لیا ہے، جس کی ویڈیو بھی جاری کر دی گئی ہے۔ امریکی محکمہ دفاع کے مطابق ”میجسٹک ایکس“ نامی جہاز کو بھارتی سمندر میں روک کر اس کی تلاشی لی گئی، جس کے بعد امریکی انڈو پیسیفک کمانڈ نے کارروائی کرتے ہوئے اسے تحویل میں لیا۔ بیان کے مطابق مذکورہ جہاز ایران سے تیل لے جا رہا تھا اور امریکی پابندیوں کی زد میں تھا, دوسری جانب ایران نے آبنائے ہرمز میں 2 بحری جہازوں پر قبضہ کرنے کی ویڈیو جاری کردی، جس کے بعد خطے میں کشیدگی مزید بڑھ گئی ہے۔ایرانی بحریہ کے مطابق ان جہازوں کو اس لیے قبضے میں لیا گیا کیوں کہ انہوں نے آبنائے ہرمز کے حفاظتی انتظامات کو خطرے میں ڈالا تھا۔ حکام کا کہنا تھا کہ دونوں جہازوں کو تحویل میں لینے کے بعد ایرانی ساحل کی جانب منتقل کر دیا گیا ہے۔ یہ یاد رکھیں،امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے دعویٰ کیا ہے کہ آبنائے ہرمز مکمل طور پر امریکا کے کنٹرول میں ہے اور اس آبی گزرگاہ سے کوئی بھی جہاز امریکی بحریہ کی منظوری کے بغیر داخل یا واپس نہیں ہو سکتا۔ امریکی بحریہ کو آبنائے ہرمز میں بارودی سرنگیں بچھانے والی ایرانی کشتیوں کو نشانہ کا بھی حکم دے دیا ہے۔ صدر ٹرمپ نے اپنے سوشل میڈیا پلیٹ فارم ’ٹروتھ سوشل‘ پر جاری بیانات میں کہا ہے کہ ایران اس وقت قیادت کے تعین اور اندرونی سیاسی صورتِ حال کے حوالے سے شدید مشکلات کا شکار ہے۔ دعویٰ کیا کہ ایران کے اندر سخت گیر عناصر اور اعتدال پسند گروہ کے درمیان اختلافات جاری ہیں, ان کے مطابق سخت گیر گروہ جنگی محاذ پر نقصان اٹھا رہا ہے جب کہ اعتدال پسند عناصر کو کچھ حد تک پذیرائی مل رہی ہے۔ صدر ٹرمپ نے یہ بھی دعویٰ کیا کہ امریکا نے آبنائے ہرمز پر مکمل کنٹرول حاصل کر لیا ہے اور اب کوئی بھی جہاز امریکی بحریہ کی اجازت کے بغیر اس اہم آبی گزرگاہ سے گزر نہیں سکتا۔ ان کے مطابق یہ راستہ اس وقت تک مکمل طور پر بند رہے گا جب تک ایران کسی معاہدے تک نہیں پہنچتا۔ پیغام کے آخر میں کہا کہ یہ ایک عارضی اقدام ہے جس کا مقصد ایران کو مذاکرات اور معاہدے کی طرف لے کر آنا ہے۔ اس دوران‘وائٹ ہاؤس کی پریس سیکریٹری کیرولین لیویٹ وائٹ ہاؤس کے باہر میڈیا کے نمائندوں سے گفتگو کے دوران کہا کہ ’جنگ بندی کے لیے کوئی حتمی مدت مقرر نہیں کی گئی اپنی گفتگو کا آغاز کرتے ہوئے کیرولین لیویٹ نے گزشتہ روز صدر ٹرمپ کی جانب سے جنگ بندی میں توسیع کے اعلان کا حوالہ دیا اور کہا کہ امریکہ ایرانی قیادت کی جانب سے ایک متفقہ تجویز کا انتظار کر رہا ہے۔ کہا کہ ایران کی قیادت کے اندر ’تقسیم‘ پائی جاتی ہے۔ اُن کے مطابق جنگ بندی کے دوران بھی ایران کے خلاف امریکی معاشی دباؤ جاری ہے جس میں امریکی بحری ناکہ بندی بھی شامل ہے جس نے ایرانی تیل کی برآمدات کو روک رکھا ہے۔ لیویٹ نے جنگ بندی میں تین سے پانچ دن کی توسیع سے متعلق خبروں کو ’غلط‘ قرار دیا۔ پریس سیکریٹری کا کہنا تھا کہ ’صدر ٹرمپ نے کوئی ڈیڈ لائن مقرر نہیں کی وہ بحری ناکہ بندی سے ’مطمئن‘ ہیں اور ’سمجھتے ہیں کہ ایران اس وقت بہت کمزور پوزیشن میں ہے۔‘ کہا ’اس وقت تمام اختیارات صدر ٹرمپ کے ہاتھ میں ہیں۔‘ کیرولین لیویٹ سے پوچھا گیا کہ کیا وائٹ ہاؤس کو معلوم ہے کہ ایران میں کسی معاہدے کی حتمی منظوری کون دے گا؟ جواب میں انھوں نے کہا کہ ’وائٹ ہاؤس اور ہماری انٹیلی جنس کمیونٹی کو یقیناً اس بارے میں بہتر معلومات ہیں۔‘ تاہم انھوں نے اس بات پر زور دیا کہ ’ہم ایک متفقہ ردِعمل اور جواب کے منتظر ہیں۔‘ ان کا کہنا تھا کہ ’ایرانی قیادت کی جانب سے مختلف نوعیت کے بیانات سامنے آ رہے ہیں،‘ جنھیں انھوں نے ’عوامی سطح پر بے معنی باتیں‘ قرار دیا۔ جبکہ ڈونلڈ ٹرمپ کی طرف سے بھی ان کی حالیہ پوسٹ کے علاوہ، جس میں انھوں نے دعویٰ کیا کہ ایران میں آٹھ سزائے موت روک دی گئی ہیں، بہت کم ردعمل سامنے آیا ہے۔ وائٹ ہاؤس میں واحد دیگر ’خبر‘ ایک نہایت مختصر اور تاحال غیر واضح سکیورٹی الرٹ تھا، جس کے باعث لان میں موجود صحافیوں کو وہاں سے ہٹا دیا گیا۔ یہ واضح نہیں کہ اس کی وجہ کیا تھی۔ یہاں موجود رپورٹرز انتظامیہ کے ایران سے متعلق آئندہ اقدامات پر سوالات کی بھرمار کے ساتھ وائٹ ہاؤس پریس آفس سے رابطے میں مصروف رہے یا مختلف حکام کو فون کر کے کسی بھی قسم کی معلومات حاصل کرنے کی کوشش کرتے رہے۔ امریکی میڈیا میں شائع ہونے والی رپورٹس میں تفصیلات نہ ہونے کے برابر ہیں زیادہ تر نام ظاہر نہ کرنے والے ذرائع پر مبنی ہیں اور اکثر ایک دوسرے سے متضاد بھی ہیں۔

. (Asghar Ali Mubarak)…
The second round of talks between the US and Iran in Islamabad is likely to start soon, but the situation remains uncertain. As Pakistan emerges as an important diplomatic hub for global peace, it is also facing challenges due to long-term tensions and heightened security measures. These circumstances, in turn, are creating difficulties for the country’s economy. Specifically, the ongoing tensions in the region and strict security arrangements in Islamabad are having the following negative impacts on the Pakistani economy:
First, there has been disruption in business activities: shops, offices, and public transport are closed due to a strict lockdown in Islamabad in view of the talks, which is severely affecting daily wage earners and local businesses.
Energy crisis and inflation: Due to the conflict in the Middle East, oil prices in the global market have crossed $100, which has increased Pakistan’s import bill. A 10% increase in oil prices could put further inflationary pressure on the economy.
Decrease in GDP Growth: According to the IMF, Pakistan’s economic growth rate (GDP Growth) is expected to decrease by up to 0.6 percent due to this war, while the current account deficit is also expected to increase. About 81 percent of businesses have reported negative effects of regional tensions.
Increase in industrial costs: Rising fuel and energy prices have increased the cost of manufacturing and logistics, which has also increased the prices of essential goods for the common man. Despite the reduction in taxes on petroleum products, economic pressure persists.
Pakistan wants to play its role in global peace by making these negotiations successful, not only by trying to protect its economy from further damage.
The eyes of the world are fixed on the United States and Iran, and the question is whether the negotiations will resume soon or not.
Despite this, efforts are being made by Pakistan to mediate to resume the negotiations. On the other hand, the negative effects of the ongoing war in the Middle East on Pakistan’s economy are becoming noticeable. Inflation has accelerated, production in some industries has been affected by load shedding and shortage of raw materials, while there are also signs of a decline in remittances. It is hoped that Pakistan’s extraordinary mediation efforts will soon be successful, and these negative effects will be eliminated soon. These results are different from the recent estimates of the International Monetary Fund (IMF), according to which the short-term impact of the war on Pakistan in 2025-26 will be limited. It has been seven weeks since the US and Israel’s ongoing war with Iran in the Middle East, but the ceasefire has held after the start of negotiations in Pakistan. The conflict is having a major impact on the economy, as Middle Eastern countries supply about 36 percent of the world’s crude oil, gas, and petroleum products. If these countries experience a recession, it could not only reduce imports from other countries but also reduce remittances. The war has already affected the production and exports of petroleum products from the Middle East in many ways.* On the one hand, production-related infrastructure and refineries have been damaged, while on the other hand, Iran’s ban on shipping in the Strait of Hormuz and the recent US sanctions on ships coming and going from Iranian ports have restricted the supply system. There is a risk that industrial production in Pakistan will be affected due to potential disruptions in the supply of petroleum products. Other impacts include a decline in remittances due to the recession in various Middle Eastern countries, while Pakistan’s exports to these countries may also be affected. The short-term impact of the war on Pakistan has been made possible because the Pakistan Bureau of Statistics has released timely data on price indices, large-scale industrial production (LSM), and imports and exports of goods for March 2026. Similarly, the State Bank of Pakistan has also provided estimates of Pakistan’s balance of payments up to the end of March 2026. In addition, government finances, Federal Board of Revenue collections, and other relevant data have also become available for March 2026. The first significant indication of short-term change can be seen in the Sensitive Price Index, which is monitored by PBS on a weekly basis. According to this index, the annual inflation rate has increased to double digits at 12.2 percent as of April 16. It has risen sharply over the past six weeks, as shown in Table 1. The acceleration in inflation over the past seven weeks has been unprecedented, and this is the same period as the start of the war. The main question is what are the reasons for this sudden increase in the inflation rate? The pace of increase in fuel prices is shown in Table 2.The ceasefire agreement and the start of negotiations had been agreed to include a ceasefire in Lebanon. Minutes after the Iranian Foreign Minister announced the opening of the Strait of Hormuz, US President Donald Trump thanked Iran in response. However, a sub-statement by Trump changed the course of events once again. He said that the US closure of Iranian ports would continue until 100% of the issues with Iran were resolved. The Iranian Navy announced that it had closed the Strait of Hormuz once again because the US was blocking Iranian ports without passing the agreement. The next day, President Trump announced that the US Navy had captured an Iranian-flagged tanker that was trying to pass the US blockade through the Strait of Hormuz. According to Trump, the tanker was given ample opportunity to stop, but it ignored the warnings, the US Marines repeatedly targeted the engine room of the tanker and stopped it at that location and later boarded it and took it over. Iran has said that it will respond to this American action. At the same time, Iran is also saying that as long as the US continues to blockade it, it will not participate in the second round of negotiations. On the other hand, Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif had visited the Middle East, first to Saudi Arabia, then to Qatar, and finally to Anatolia in Turkey. During these visits, he met with the top leadership of these three countries. Shehbaz Sharif had two objectives for these visits. On the one hand, they want these countries to be represented when an agreement is reached between Iran and the US in Islamabad. The more regional partners there are in this process, the better, because when all these partners take responsibility for it, if something goes wrong tomorrow, Pakistan will not be the only one in trouble. The Pakistani Prime Minister’s visit to these countries on this occasion also shows that a new alliance is emerging in the region. After the war, the features of the US alliance in the region will change and Pakistan’s role in it will increase. After the US extended the ceasefire with Iran, gold prices increased and oil prices decreased worldwide today. According to the report, the decrease in oil prices reduced the concerns of a possible increase in inflation and high interest rates for a long time. US President Donald Trump announced a few hours before the end of the ceasefire that the US is extending the ceasefire with Iran indefinitely to create space for further peace talks. It should be noted that Trump’s announcement regarding the recent extension of the ceasefire that began 2 weeks ago was apparently unilateral and it was not immediately clear whether Iran or US ally Israel would also agree to the extension. Business confidence about the overall direction of the country has increased to minus 32 compared to minus 8 percent in the previous quarter. According to the survey, business sentiment has clearly entered the negative zone, reflecting the growing disappointment among the business community regarding the economic trend. Structural challenges are putting undue pressure on the private sector. 37 percent of businesses have named inflation as the biggest problem, while 25 percent have named fuel and gasoline prices as the main challenge, which is a reflection of rising cost pressures. Energy unavailability is also a serious problem and 57 percent of businesses have complained of load shedding, which is 15 percent more than in the previous quarter. Rising costs are the biggest operational risk for businesses. 62% of the participants have identified inflation and production costs as the most important issues, trust in economic governance has also decreased, and 46% of the participants have identified deterioration in government performance, while only 33% have given an opinion of improvement. The survey also highlights the impact of the regional situation, especially tensions in the Middle East, on the country’s business environment. About 81% of businesses reported its negative impact, the main reason for which is the increase in energy and fuel prices, about 58% of the enterprises have reported an increase in energy costs, while 73% have reported an increase in overall costs. Regarding the future, 76% of the enterprises believe that if the uncertainty in the region persists, the situation may worsen in the next three months. According to the report, Pakistan’s business environment is currently facing uncertainty due to internal economic pressures and regional and geographical tensions. Although some sectors are still demonstrating resilience, the overall trend indicates the risks of stagnation of the economy in the near future. According to Gallup Pakistan, the simultaneous decline in all major indicators is a clear sign that frustration among the business community is growing due to external cost pressures.Pakistan’s role in reducing tensions between Iran and the US has become crucial at this time. The situation regarding possible talks between Iran and the US in Islamabad is still uncertain. Arab and Western media have claimed that an Iranian delegation is likely to arrive in Islamabad today, however, neither Pakistani authorities nor Iran have officially confirmed these claims. Recent statements by President Donald Trump and reports of possible meetings in Islamabad have raised the possibility of these talks starting soon, according to senior Pakistani diplomatic analyst and President Diplomatic Correspondents Forum of Pakistan (DCFP) Asghar Ali Mubarak. Pakistan is ready to host these talks and Islamabad is being seen as a possible venue. The Pakistani leadership is in constant contact with Tehran and Washington to bring the two sides to a common agenda. Pakistan’s “bridge diplomacy” played a key role in bringing the parties to the negotiating table while maintaining a neutral stance. Although Iran initially expressed reservations about joining the talks, Pakistan’s continued mediation and diplomatic exercises have kept the hope of an agreement alive. Pakistan is trying to further consolidate the ceasefire before the talks begin in order to create a conducive environment for talks. Although Pakistan is continuing its efforts, the demand by Iranian officials to end the US naval blockade and Washington’s policy of pressure remain major challenges.
President Trump’s “next 36 to 72 hours” indicates that Pakistan’s efforts in behind-the-scenes diplomacy are nearing a logical conclusion.
Remember that the first round of talks held in Pakistan after the 2026 war between Iran and the US ended without a final agreement. Iran has shown reluctance to participate in the second round of talks, citing “shadow threats” and the US naval blockade as justification. US President Donald Trump has extended a two-week ceasefire with Iran and claimed that talks could resume in Pakistan within 36 to 72 hours. Iran demands that the US naval blockade be lifted for talks, while the US has a tough stance on the closure of the Strait of Hormuz and Iran’s nuclear program. Pakistan is trying to ensure a second round of talks to make the ceasefire in the region sustainable, but the formal participation of the Iranian delegation is not yet certain. The talks are likely to start soon, but the final date and success are uncertain due to deep differences and tensions between the two sides. Meanwhile, the Iranian president says that the US blockade, threats and breach of promises are major obstacles to the talks. Iranian President Masoud Peshmerga said in a statement on X that the US blockade of Iranian ports, threats and what he called “violation of promises” are the main obstacles to “real and comprehensive negotiations” with the US. He added that “Iran has welcomed dialogue and agreement and still does.” He said that “the world is seeing your endless hypocritical rhetoric and the contradiction between claims and actions.” His statement came after US President Donald Trump announced an extension of the ceasefire, but also indicated that the US blockade of Iranian ports would continue. On the other hand, the US Central Command said that its forces have so far stopped 29 ships since the blockade began in the Strait of Hormuz and claimed that media reports of several commercial ships escaping the blockade were “not true.” The statement on X said that “two Iranian flagged tankers ‘Hero II’ and ‘Heidi’, which were mentioned in the media as part of a naval convoy, could not cross the blockade but were stopped and anchored in the Iranian port of Chabahar.” According to the statement, another ship ‘Dorina’ attempted to ‘violate’ the blockade and was then taken into custody by a US Navy destroyer in the Indian Ocean. CENTCOM says that ‘US forces have global reach.’ It added that ‘US forces are also enforcing the blockade by operating in the Middle East and beyond. Meanwhile, the US military has claimed that it has stopped and seized an oil tanker carrying Iranian oil in the Indian Ocean, a video of which has also been released. According to the US Department of Defense, the ship named “Majestic X” was stopped and searched in the Indian Ocean, after which the US Indo-Pacific Command took action and took it into custody. According to the statement, the said ship was carrying oil from Iran and was under US sanctions. On the other hand, Iran released a video of seizing two ships in the Strait of Hormuz, after which tensions in the region have increased further. According to the Iranian Navy, these ships were seized because they jeopardized the security arrangements in the Strait of Hormuz. Officials said that after seizing both ships, they have been transferred to the Iranian coast.Remember, US President Donald Trump has claimed that the Strait of Hormuz is under complete US control and no ship can enter or leave this waterway without the permission of the US Navy. The US Navy has also ordered the US Navy to target Iranian boats laying mines in the Strait of Hormuz. President Trump has said in statements released on his social media platform ‘Truth Social’ that Iran is currently facing serious difficulties in determining leadership and the internal political situation. He claimed that there are ongoing differences between hardliners and moderate groups within Iran. According to him, the hardliners are suffering losses on the war front, while moderate elements are gaining some acceptance. President Trump also claimed that the US has gained complete control over the Strait of Hormuz and now no ship can pass through this important waterway without the permission of the US Navy. According to him, this route will remain completely closed until Iran reaches an agreement. At the end of the message, he said that this is a temporary measure aimed at bringing Iran to negotiations and an agreement. Meanwhile, White House Press Secretary Caroline Levitt told media representatives outside the White House that “there is no definitive time limit set for the ceasefire.” Starting her speech, Caroline Levitt referred to President Trump’s announcement of an extension of the ceasefire yesterday and said that the United States is waiting for a unanimous proposal from the Iranian leadership. She said that there is a “division” within the Iranian leadership. According to her, even during the ceasefire, US economic pressure against Iran continues, including the US naval blockade that has stopped Iranian oil exports. Levitt called the news about the three- to five-day extension of the ceasefire “false.” The press secretary said that ‘President Trump has not set a deadline, that he is ‘satisfied’ with the naval blockade and ‘understands that Iran is in a very weak position at the moment.’ He said that ‘all the power is in the hands of President Trump at the moment.’ Caroline Levitt was asked if the White House knew who would give final approval to any deal in Iran? In response, she said that ‘the White House and our intelligence community certainly have better information about that.’ However, she stressed that ‘we are waiting for a unified response and response.’ She said that ‘various statements are coming out from the Iranian leadership,’ which she called ‘nonsense things on a public level.’ While there has been little response from Donald Trump, apart from his recent post, in which he claimed that eight death sentences have been stopped in Iran. The only other “news” at the White House was a very brief and as yet unclear security alert, prompting the removal of journalists from the lawn. It is not clear what caused this. Reporters here were busy contacting the White House press office with questions about the administration’s next steps on Iran or calling various officials to try to get any information. Reports published in the US media are scant on details, mostly based on unnamed sources and often contradictory.